Over tools en methodieken

De aanpak
van AM Kwadraat

Wanneer ik met een team, leider of familiebedrijf aan de slag ga, kijk ik naar de ‘harde kant‘ én naar de ‘zachte kant’, waarbij ik altijd een systemische bril op heb. Holding Space (het zodanig naast iemand gaan staan zodat hij of zij zich echt gezien voelt) vormt daarbij de bedding. Tenslotte vormen creatieve werkvormen een belangrijk aspect bij mijn aanpak.

Wil je meer weten over mijn methodieken en instrumenten? Volg me dan op social media, of bel me gewoon direct, net zo makkelijk!

Het handelen van een team is afhankelijk van de opdracht, de competenties en de waarden van een team. Ook de (al dan niet aanwezige) Holding Space en (systemische) patronen zijn van invloed op het functioneren.

Is het een ingewikkeld
of complex vraagstuk?

Met wat voor vraagstuk hebben we te maken? En vanuit de bedrijfskundige kant bekeken: wat is de ambitie of de urgentie die speelt? Pas als dat helder is, kunnen we bepalen welke aanpak het meest effectief is. 

Ingewikkelde vraagstukken

Gaat het om een ingewikkeld vraagstuk, dat een team moet aanpakken, dan is projectmatig werken relevant. Voor de provincie Noord-Brabant heeft AM Kwadraat bijvoorbeeld de training Project- en Programmamanagement ontwikkeld. Zeker 500 professionals hebben deze training gevolgd en de afgelopen jaren hebben we zo’n 50 project- en programmateams begeleid. Daarbij zetten we het Opdrachtgever/Opdrachtnemer-model graag in, waarbij we veel aandacht besteden aan rolverheldering en rolhygiëne. 

Complexe vraagstukken

Is het een complex vraagstuk, dan is het inzetten van zwermintelligentie veel meer aan de orde. Je hebt het einddoel duidelijk voor ogen, maar de technologie gaat zo snel (of de situatie is zo ongewis) dat je er niet lineair naartoe kunt gaan. De aanpak is veel meer procesmatig: stap voor stap. De aanpak van de start van corona is een sterk voorbeeld van een complex vraagstuk. Tijdens de coronatijd heeft AM Kwadraat een groot aantal leiderschapsteams in ziekenhuizen verder kunnen helpen met de combinatie van complexe en ingewikkelde vraagstukken. 

Dit zandlopervormige sturingsmodel gebruik ik vaak bij overheidsorganisaties.

Systeemdynamiek
en organisatieopstellingen

Iedereen vraagt het zichzelf weleens af: zit ik nog wel op de goede weg? Waarom loopt het niet binnen mijn relaties, of binnen mijn team? Waarom loopt de energie soms weg? En hoe krijg ik zicht op mijn/ons potentieel? Je kunt er maar geen vinger op leggen, maar er speelt iets dat de boel tegenhoudt. 

Systemisch werk is een goede invalshoek om naar dit soort vragen te kijken. Met systeem bedoel ik een groep mensen waarmee je een relatie of verbinding hebt. Bijvoorbeeld het team op je werk, de tennisvereniging of een vriendengroepje. En ook je familie is een systeem. In elk systeem zijn andere gewoontes, waarden en een eigen geschiedenis aan de orde.

Opstellingen geven je de mogelijkheid om de invloeden van het systeem te ervaren. Dingen waar je normaal gesproken moeilijk een vinger achter weet te krijgen, worden door een organisatieopstelling vaak ineens helder. Als de oorzaak van de verstoorde balans wordt achterhaald, is het ook veel gemakkelijker om te werken aan de oplossing ervan.

Ik kwam erachter dat het kijken met een systemische blik naar indringende vraagstukken (dus met oog voor het geheel en met aandacht voor de onderstroom) veel effectiever is dan alleen zoeken naar lineaire oplossingen. Voor mij is het gebruikmaken van de systemische bril een manier om toekomstbestendige verandering teweeg te brengen.

Het ambacht van systemisch werken en het opsteller zijn heb ik geleerd van Jan Jacob Stam en Bibi Schreuder van het Hellinger Instituut. Ook heb ik drie weken les gehad in Duitsland van Bert Hellinger zelf en daarnaast vele masters in organisatieopstellingen gevolgd in binnen- en buitenland.

De voordelen
van systemisch werk

  • Je kijkt naar het grote geheel

  • Het is ‘ontschuldigend’, alles mag er zijn
  • Het is veel effectiever dan lineaire oplossingen
  • Systemisch werk heeft veel impact

Hoe opstellingen werken

Wanneer je een opstelling doet, dan plaats je, op gevoel, representanten (de andere deelnemers) in de ruimte. Het is een co-creatieproces!

Het is fascinerend te merken dat de representanten in de opstelling toegang krijgen tot de gevoelens en de onderlinge verhoudingen van diegene die zij representeren. De opstelling maakt (gedrags)patronen zichtbaar die zich in het systeem voordoen, de verbeelding van het vraagstuk, de onderlinge dynamiek en mogelijkheden tot verandering.

Wat zich in het systeem afspeelt, kan niet worden bedacht. De energie van dat moment bepaalt wat er verder gebeurt. Soms plaatsen de opstellers representanten vervolgens op een andere plek, of voegen elementen toe. De impact van de wijziging wordt direct duidelijk!

Systems-Centered Training (SCT)

In mijn werk maak ik gebruik van Systems-Centered Training. Om me deze technieken eigen te maken, heb ik twee keer een aantal studieweken gevolgd aan de University of York. SCT – ontwikkeld door Yvonne M. Agazarian, EdD,  psycho-analytica – is een van de belangrijkste ontwikkelingen in groepspsychologie van de afgelopen veertig jaar. Het biedt praktische en systematische methoden die gericht zijn op ontwikkeling en innovatie, met oog voor de ruimere context: bijvoorbeeld een bedrijf, team of relatie. Het biedt aanknopingspunten om systemen te begrijpen en te beïnvloeden. Onszelf, een groep of team als een systeem zien, helpt ook in het vormgeven van effectieve en plezierige relaties. 

Leven en werken in het ritme van de seizoenen

Dit boek van Jaap Voigt vormt een leidraad in mijn aanpak. Seizoenen zijn niet alleen iets dat zich in de buitenwereld afspeelt: we zijn er zelf ook onderdeel van. En met die kennis kun je iets! Want wanneer begin je iets nieuws, of is het tijd om ergens de bezem door te halen? Het was voor mij ook aanleiding om ‘spiekbriefjes’ te maken per seizoen, met vragen die er op dat moment toe doen. De seizoenspiekbriefjes worden enthousiast ontvangen tijdens coachinggesprekken. Ook worden ze gebruikt door teamleden onderling.

Nieuwe voedingskracht:
Waardenwerk en Comenius-leergang

Ontwikkelen en leren is voor mij een eindeloze inspiratiebron. De afgelopen jaren heb ik mij vooral laten voeden door de filosofie.  Ik volg lessen bij Harry Kunneman en zijn Gezelschap Waardenwerk. Dit is een open werkverband van professionals en organisaties die menselijke waardigheid centraal stellen en betrokken zijn op werk dat deugt en deugd doet tegen de horizon van een rechtvaardige en duurzame samenleving.

Ook volg ik het executive programma van Comenius; Bewegen naar wijsheid. Bij deze pelgrimstocht door de seizoenen heen staat het positief en adaptief omgaan met het nieuwe en het onverwachte centraal.

Boeken van Harry Kunneman van Gezelschap Waardenwerk

Holding Space –
een gevoel van ruimte en veiligheid

Veiligheid ervaren is de basis voor een succesvolle en fijne samenwerking. Ruimte waarin je je durft uit te spreken. En waarbij je fouten mag maken. Een omgeving waar je je zorgen én je ideeën mag uiten. En waar je vooral het gevoel hebt dat je erbij hoort!

Het klinkt goed, maar het is niet altijd vanzelfsprekend. Vooral niet in organisaties waar er onduidelijkheid is, onzekerheid of een enorme werkdruk.

Wat is Holding Space nu precies?

Holding Space betekent dat je zodanig naast iemand kan staan, dat de ander zich veilig genoeg voelt om kwetsbaar te zijn. Dit geeft de mogelijkheid tot ontwikkeling en groei: de ander voelt zich werkelijk gezien en gehoord. Hierdoor krijgt hij of zij de moed om over de eigen grenzen heen te stappen en dapper te zijn. Als je Holding Space wil bieden, vraagt dat een bepaalde grondhouding van jou, voordat je een diepere verbinding met de ander kunt aangaan. Het vergt zelfbewustzijn, het herkennen van je eigen patronen en het met open hart luisteren. Het is de bedoeling dat je ruimte geeft voor onderzoek en verwondering. Het schenken van vertrouwen en de ander onvoorwaardelijk support geven – zonder oordeel.

Inspiratiebronnen

In de afgelopen jaren heb ik mij intensief verdiept in dit onderwerp – onder meer door het volgen van het jaarprogramma van Heather Plett uit Canada.

Daarnaast spelen de boeken en vlogs over kwetsbaarheid van Brené Brown en het thema psychologische veiligheid van Amy C. Edmondson (en de doorvertaling van Hans van der Loo en Joriene Beks) een grote rol.

Ik heb Theory U van Otto Scharmer bestudeerd (en dan vooral het onderdeel ‘presencing’) én Jan Jacob Stam, waarbij Holding Space geldt als een belangrijk startpunt voor (organisatie)opstellingen.

En laat ik de praktijk niet vergeten: het werken met de talloze teams, waarbij ontwikkeling, complexiteit en het ervaren van (on)veiligheid belangrijke thema’s zijn, heeft mij gevormd. Allemaal belangrijke inspiratiebronnen die ik inzet tijdens lastige, fragiele momenten tijdens de coachingtrajecten.

Met respect voor de wederzijdse grenzen kunnen we onvoorwaardelijke steun geven en compassie hebben; op deze manier bouw je aan vertrouwen.

Hoe ik Holding Space en pyschologische veiligheid inzet

Teamcoaching

Ik heb gemerkt dat het onderzoeken van wat Holding Space is (veiligheid ervaren), het expliciet benoemen en betekenis daaraan geven een enorm effect heeft op de samenwerking en ontwikkeling op teamniveau. Zie ook mijn vlog over teamontwikkeling

Holding Space-kaartenset

De Holding Space kaartenset heb ik ontwikkeld als startpunt voor een waardevol, verdiepend en misschien wel kwetsbaar gesprek.  Ik heb gemerkt dat het een vliegwiel voor verandering kan zijn. Een opening naar een ander soort gesprek, waar ruimte wordt gecreëerd voor thema’s rond (psychologische) veiligheid en ‘brave space’.  De kaartenset wordt inmiddels door heel veel (team) coaches en managers gebruikt. Zij geven aan hoe krachtig  deze foto-/tekstkaarten werken. “De kaarten geven je op een verbeeldende, visuele manier een ander beeld op de situatie die speelt. Ze blijken ‘spot on’ te zijn en leiden steeds weer naar een diepere laag in de ontmoeting.”

Workshop Holding Space & Systeemdynamiek

Omdat ik merkte dat het erg handig is om concrete handvatten te krijgen (ik krijg vaak de vraag “Annelies, het klinkt goed, maar hoe dóe je dat nou in de praktijk?”), heb ik een workshop ontwikkeld over dit onderwerp. Het creëren van Holding Space naar de ander toe, maar ook voor jezelf, staat centraal. Want hoe krijg je nu een setting waarbij de ander zich werkelijk gezien en gehoord voelt en over zijn of haar eigen grenzen heen durft te kijken? Als je Holding Space wil bieden, vraagt dat om zelfbewustzijn, het met open hart luisteren en het vermogen ruimte te geven voor onderzoek, verwondering en het schenken van vertrouwen. Het doel is de ander onvoorwaardelijk support geven zonder oordeel. De workshop geeft je handvatten een sterke ‘Space Holder’ te zijn en inzicht in jouw mogelijke (systemische) patronen die je daarvan weerhouden.

Creatief denken stimuleert doorbraakideeën en toekomstbeelden

Verdiepen en versnellen? Dat doe je door het stimuleren van creatief denken en het gebruikmaken van uiteenlopende creatieve werkvormen. Ik heb het de afgelopen jaren keer op keer ervaren. En het werkt óók bij teamleden en managers die niet creatief zijn! 

Op een andere manier kijken naar vraagstukken en productief brainstormen helpt bij het genereren van doorbraak- en toekomstideeën. Echt out of the box-denken geeft vorm en brengt praktische oplossingen dichterbij.

In het creatief denken ben ik vooral gecharmeerd van de kracht van beelddenken. Die methodiek zet ik daarom bij voorkeur in. Waarom? Het merendeel van de mensen is (vaak onbewust) meer beelddenker dan taaldenker, dus dat is herkenbaar.

In de afgelopen jaren heb ik in samenwerking met Jolande van Straaten veel tools ontwikkeld die het creatief denken stimuleren. Ik heb steeds weer gezien hoe deze werkvormen bijdragen aan de beweging in projecten en teamdoelen.

Meer weten?

Kun je hulp gebruiken met je teams? Bel me voor een vrijblijvend kennismakingsgesprek!

‘Leiderschap, veranderkunde en organisatieontwikkeling’

Podcast over systemische teamcoaching

Een poosje geleden was ik te gast bij Christian van den Berg in zijn podcast ‘Leiderschap, veranderkunde en organisatieontwikkeling’. We hadden een mooi gesprek over systemische teamcoaching. Het geeft in inkijkje op mijn manier van werken, mij als persoon en als vakvrouw.

Locaties
  • Goes
  • Den Bosch
Algemeen
  • Algemene voorwaarden
  • Privacyreglement
  • KvK 20127009

© AM Kwadraat 2009 - 2021
Alle rechten voorbehouden

Website door Dai Dai Design
Opdrachtfotografie Link Fotografie en FOS Fotografie