We werken 3 veel voorkomende patronen uit: Parentificatie, Triangulering en Dubbelbeeld.

Parentificatie

Bij parentificatie neemt een kind – vaak ongemerkt – verantwoordelijkheden op zich die bij de ouder horen. Het kind zorgt, draagt, stemt af of bewaart het overzicht. Dit gebeurt uit loyaliteit en betrokkenheid.

Later uit dit zich bij volwassenen die veel verantwoordelijkheid dragen, moeilijk ontvangen, weinig hulp aanvaarden en scherp aanvoelen wat anderen nodig hebben. Systemisch gezien staat iemand dan boven zijn of haar plek. Wanneer in het systemisch werk de oorspronkelijke ordening wordt erkend, kan verantwoordelijkheid terug naar waar die hoort. Dat brengt ontspanning en ruimte voor het eigen leven.

Triangulering

Triangulering ontstaat wanneer een kind (of later een volwassene) betrokken raakt in de spanning tussen twee anderen, vaak de ouders. Het kind wordt bondgenoot, bemiddelaar of buffer. Zo wordt de spanning tussen twee personen ontlast, maar het kind raakt verstrikt.

Later zie je dit patroon terug bij mensen die:

• zich verantwoordelijk voelen voor harmonie
• conflicten willen oplossen die niet van hen zijn
• moeilijk partij kunnen kiezen voor zichzelf

Systemisch werk maakt zichtbaar waar iemand in een driehoek staat die niet van hem of haar is. Door de spanning terug te leggen bij de oorspronkelijke relatie, kan iemand uit de tussenpositie stappen en zijn eigen plek weer innemen.

Het dubbelbeeld

Bij een dubbelbeeld wordt iemand uit het hier-en-nu onbewust verward met iemand uit een ander systeem of een ander deel van het systeem. Het is alsof er twee films over elkaar heen zijn geschoven. De actuele situatie wordt gekleurd door een eerdere ervaring.

Je kijkt naar een collega, leidinggevende of opdrachtgever, maar reageert – zonder het te willen – alsof je tegenover je moeder, vader of een andere belangrijke figuur staat. De familiefilm schuift zich tussen jou en de organisatiefilm.

Dit patroon komt veel voor op de werkplek en is een belangrijke oorzaak van hardnekkige en onbegrepen spanningen. Mensen zeggen dan:
“Elke keer als ik die collega zie, reageer ik op een manier die ik niet wil – en hij of zij ook niet.”

Systemisch werk helpt om deze films weer van elkaar te onderscheiden. Wanneer zichtbaar wordt wie bij wie hoort en welk systeem hier actief is, kan de actuele relatie worden ontlast. De ander mag weer de ander zijn, en jij kunt reageren vanuit het hier en nu, in plaats van vanuit een oud beeld.

*) tekst inspiratie uit Systemisch coachen van Jan Jacob Stam en Bibi Schreuder